De LeerLijn Taal - Werkwoordspelling

Sietse Kuipers

ISBN: 978 90 6112 632 4
Uitvoering: Amaray-doos

Prijs: € 14,95

Leren kost tijd en inspanning. Zo zijn de meeste onderwerpen die kinderen op de basisschool leren tijdrovend. Leren lezen en leren rekenen neemt jaren in beslag. De lessen die de kinderen krijgen zijn in volgorde geplaatst. Wat eerder komt is meestal eenvoudiger en nodig om wat er daarna komt te begrijpen. Als we alle taallessen op een rij zetten, krijgen we een leerlijn. Op zijn beurt bestaat deze leerlijn weer uit kleinere en kortere leerlijnen. Er zijn leerlijnen voor technisch lezen, voor het schrijven van teksten, en ook voor het zuiver schrijven, dat is de spelling. De leerlijn werkwoordspelling begint meestal in groep 6 en loopt door tot en met groep 8.

Het programma op deze cd bevat een leerlijn voor de werkwoordspelling, beter bekend als het schrijven van de d's en t's. Er wordt begonnen met het leren herkennen en gebruiken van werkwoorden. Het spellen van de werkwoordsvormen wordt daarna geoefend door elk werkwoord te leren vergelijken met een van vier basistypen. Elke stap gaat weer een beetje verder en is nodig voor de volgende stappen.

Nu zijn niet alle kinderen even ver gevorderd met de verschillende leerlijnen, zelfs niet als ze in dezelfde klas zitten. Daarom is het ook niet nodig dat alle kinderen hetzelfde doen en op hetzelfde punt beginnen. Het programma LeerLijn Werkwoordspelling zoekt daarom eerst uit wat uw kind al weet. Als dat eenmaal duidelijk is kan het oefenen beginnen. Precies op het punt in de leerlijn waar uw kind aan toe is.

Als het niveau bepaald is, gaat uw kind verder met oefenopgaven. Na verloop van tijd en afhankelijk van de prestaties van uw kind geeft het programma toestemming om een toets te maken. Wordt die toets goed gemaakt, dan mag uw kind verder naar de volgende stap in de leerlijn. Aan het eind van de leerlijn ontvangt uw kind een mooi diploma.

Verantwoording Werkwoordspelling

Het spellingonderwijs valt doorgaans uiteen in twee delen: de spelling van onveranderlijke woorden en de werkwoordspelling. Deze titel uit de reeks De LeerLijn is gewijd aan de werkwoordspelling.
De toegepaste werkwijze valt in een aantal fasen uiteen:

Fase 1: Gewenning

In deze fase leren de kinderen bewust om te gaan met werkwoordsvormen en voeren ze eenvoudige verkenningen uit. Er worden opdrachten gegeven als:

• met gegeven werkwoorden zinnen maken;
• gegeven zinnen zo klein mogelijk maken en daarna weer uitbreiden met nieuwe zinsdelen;
• met een gegeven deelwoord of infinitief zinnen maken.

Fase 2: Herkenning

Veel werkwoordsvormen kunnen als klankzuivere woorden geschreven worden (loopt). Maar omdat in een aantal gevallen de spelvorm afhankelijk is van de grammaticale functie in de zin, neemt in de werkwoordsdidactiek de fase van de herkenning een centrale plaats in.
Het gaat hier om:
a. Herkenning van de persoonsvorm
De herkenning van de persoonsvorm is gebaseerd op de tijdsverandering. Geoefend wordt in het omzetten van de o.t.t. in de o.v.t. De kinderen noteren welke woorden veranderen.
b. Herkenning van de relatie onderwerp-persoonsvorm
Het onderwerp wordt meestal aangeleerd met de vraag: 'Wie doet er wat?' Op deze manier wordt het onderwerp opgespoord via de betekenis. Op deze cd leren de kinderen het onderwerp vinden door ze het woord te laten aanwijzen dat meeverandert als we de persoonsvorm van getal laten veranderen. De herkenning van het onderwerp geschiedt dan op basis van de vormrelatie tussen onderwerp en persoonsvorm ('het meeveranderende woord).
c. Herkenning van het type werkwoord
Het gaat hierbij om de herkenning van de vier typen werkwoorden zoals die door Van der Velde zijn ingedeeld. Aparte aandacht vergen de prefixwerkwoorden (ge-, be-, her-, ver- en ont-). Van elk van de categorieën is telkens één werkwoord in zijn voorkomende grondvorm op een woordkaart genoteerd. Via analogie moet de leerling de juiste schrijfwijze leren vinden van het werkwoord dat hij gaat schrijven. De vier basistypen zijn: spelen, vinden, branden en wachten.
d. Herkenning van de vormen van het werkwoord
Hiervoor is aparte oefening nodig, met name voor de herkenning van de persoon en het getal. In de taal die het kind zal schrijven of in de oefeningen die het maakt, is het onderwerp vaak een zelfstandig naamwoord of een meer uitgebreide woordgroep ('De gisteren in Amsterdam gearriveerde popgroep De Lawaaikezen …'). Het kind leert zo'n onderwerp te vervangen door één van de voornaamwoorden.

Fase 3: Beheersing

Het juiste schrijven van de werkwoordsvormen wordt geoefend aan de hand van voorbeeldkaarten.

Fase 4: Motivering

Kinderen leren te zeggen waarom ze een vorm op een bepaalde manier schrijven.

Het programma kent twee onderdelen:

1. de complete LeerLijn
2. het deel niveau bepalen waarna instappen volgt op het door het programma vastgesteld niveau

Leerinhoud Werkwoordspelling

Niveau 1	Werkwoorden herkennen
Niveau 2	Met gegeven werkwoorden zinnen maken
Niveau 3	Gegeven zinnen zo klein mogelijk maken
Niveau 4	Gegeven zinnen uitbreiden met nieuwe zinsdelen
Niveau 5	Met een gegeven persoonsvorm of deelwoord zinnen maken
Niveau 6	Herkenning van het onderwerp
Niveau 7	Vervanging 'moeilijke onderwerpen' door een persoonlijk voornaamwoord.
Niveau 8	Tegenwoordige en verleden tijd
Niveau 9	Herkenning van de persoonsvorm
Niveau 10	Herkenning van de relatie onderwerp-persoonsvorm
Niveau 11	Herkenning van het type werkwoord
Niveau 12	Herkenning van het deelwoord
Niveau 13	Werken met prefixwerkwoorden – herkenning
Niveau 14	Het juiste schrijven van de werkwoordsvormen met voorbeeldkaarten (juiste kaart verschijnt automatisch)
Niveau 15	Het juiste schrijven van prefixwerkwoorden
Niveau 16	Het juiste schrijven van de werkwoordsvormen zonder voorbeeldkaarten (deze zijn wel oproepbaar)
Niveau 17	Kinderen zeggen waarom ze een vorm op een bepaalde manier schrijven (in relatie tot de voorbeeldkaarten; in aantal gelijkelijk verdeeld over de vier typen; alle mogelijke verschijningsvormen van het werkwoord komen in de vragen aan bod).

Bron:
Nijmeegse Werkgroep
Taaldidactiek aan de basis
Groningen - 1992 Wolters-Noordhoff